Decyzja Prezydenta RP Karola Nawrockiego o odmowie powołania 46 kandydatów na stanowiska sędziowskie wywołała gorącą debatę publiczną. Ministerstwo Sprawiedliwości informuje, że nie otrzymało formalnego uzasadnienia decyzji, natomiast Prezydent podkreśla, że jego prerogatywa nie wymaga dodatkowego komentarza. Sprawa stała się kolejnym punktem spornym w dyskusji o granicach kompetencji organów państwa i niezależności wymiaru sprawiedliwości.
Decyzja Prezydenta RP. Odmowa i jej uzasadnienie
W ostatnich dniach Kancelaria Prezydenta przekazała do Ministerstwa Sprawiedliwości informację o odmowie nominacji 46 sędziów rekomendowanych przez Krajową Radę Sądownictwa.
Choć – jak podaje Ministerstwo – pismo nie zawierało pisemnego uzasadnienia, prezydent Karol Nawrocki publicznie wskazał, że decyzja wynika z jego oceny postawy części kandydatów.
Prezydent podkreślił, że nie powoła osób, które – w jego opinii – podważają konstytucję, polski porządek prawny lub kompetencje głowy państwa. Wskazał również, że sędziowie „powinni orzekać, a nie zamieniać sal sądowych w salę sejmową”.
Według Prezydenta odmowa nominacji jest w pełni zgodna z jego prerogatywami i „nie wymaga formalnego uzasadnienia”.
Stanowisko MS: „Brak uzasadnienia narusza procedury”
Ministerstwo Sprawiedliwości oświadczyło, że otrzymało jedynie decyzję odmowną, bez uzasadnienia, co – w ocenie resortu – „budzi poważne wątpliwości natury konstytucyjnej”.
Resort przypomina, że proces nominacji opiera się na współpracy KRS i Prezydenta, ale powinien być przejrzysty i oparty na jasnych standardach. Minister wskazał także, że akt powołania sędziego „ma charakter formalny i uroczysty”, nie zaś merytoryczny.
Jak działa proces nominacji?
Rola KRS
Krajowa Rada Sądownictwa przeprowadza konkursy, analizuje kandydatury i przedstawia Prezydentowi rekomendacje do powołania.
Prerogatywy Prezydenta i granice odmowy
Konstytucja przyznaje Prezydentowi prawo do powoływania sędziów, jednak nie precyzuje zakresu odmowy ani obowiązku jej uzasadnienia. To od lat przedmiot sporu konstytucjonalistów.
Tło sprawy. Listy sprzeciwu z lat 2020–2021
Wśród 46 sędziów są osoby, których nominacje trafiły do Kancelarii Prezydenta jeszcze za czasów Andrzeja Dudy. Część z nich czekała na decyzję nawet cztery lata. Kandydaci ci w latach 2020 i 2021 podpisali dwa listy sprzeciwu, szeroko komentowane w środowisku prawniczym.
Pierwszy z nich był skierowany do OBWE i dotyczył organizacji wyborów korespondencyjnych. Sędziowie, pełniąc funkcje komisarzy wyborczych, ocenili, że tzw. „wybory kopertowe” mogą wiązać się z ryzykiem naruszenia prawa.
Drugi list został przesłany do rządu i dotyczył konieczności natychmiastowego wykonania wyroków TSUE w sprawie Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, którą część środowiska sędziowskiego oraz Trybunał Sprawiedliwości UE uznawały za upolitycznioną.
Zdaniem części komentatorów to właśnie te publiczne działania i podpisy mogły mieć wpływ na decyzję Prezydenta.
Eksperci komentują decyzję Prezydenta
Opinie konstytucjonalistów są podzielone:
- prof. Andrzej Zoll podkreśla, że prerogatywa Prezydenta ma charakter formalny, a odmowa może wykraczać poza konstytucyjny zakres kompetencji,
- prof. Marcin Matczak wskazuje, że odmowa motywowana działaniami lub poglądami sędziów narusza art. 10 i 173 Konstytucji,
- prof. Krystian Markiewicz uważa, że Prezydent „nie ma kompetencji do wydania decyzji odmownej”.
Sprawa może stać się przedmiotem analiz prawnych i konstytucyjnych w kolejnych miesiącach.
Część Polaków popiera decyzję Prezydenta
Argumenty zwolenników odmowy
Część obywateli uważa, że decyzja Prezydenta była właściwa i wynika z obowiązku stania na straży konstytucji. Wskazują oni, że:
- sędziowie powinni zachowywać bezstronność i nie angażować się w działania o charakterze politycznym,
- podpisywanie listów protestacyjnych przez sędziów, zwłaszcza w sprawach budzących spory ustrojowe, może naruszać standardy niezawisłości,
- Prezydent, jako strażnik konstytucji, ma obowiązek przeciwdziałać sytuacjom, które – w jego opinii – mogą prowadzić do upolitycznienia sądownictwa.
Oczekiwania dotyczące standardów pracy sędziów
Zwolennicy decyzji podkreślają, że sędzia powinien przede wszystkim orzekać zgodnie z prawem, zachowując neutralność, a nie zabierać głos w debatach politycznych. W ich ocenie odmowa powołania jest sygnałem, że standardy pracy sędziów muszą być jasno przestrzegane.
Co dalej? Możliwe konsekwencje dla sądownictwa
Spór między Prezydentem a Ministerstwem Sprawiedliwości może skutkować:
- analizą prawną zakresu prerogatyw prezydenckich,
- kolejnym konfliktem na linii władza wykonawcza – sądownicza,
- opóźnieniami w obsadzaniu stanowisk sędziowskich w sądach okręgowych i apelacyjnych.
Jedno jest pewne — sprawa odmowy nominacji 46 sędziów to jedno z najpoważniejszych napięć ustrojowych ostatnich lat, a debata publiczna wokół niej z pewnością szybko się nie zakończy.
źródło: MS