Rynek Kościuszki to centralny plac Białegostoku i jedno z najbardziej rozpoznawalnych miejsc miasta. Warto poznać jego dzieje, bo opowiadają one o rozwoju całego Białegostoku – od małej osady przy skrzyżowaniu dróg, po nowoczesne centrum pełne restauracji, kawiarni i wydarzeń kulturalnych.
Pierwsze początki
Rynek powstał w XV wieku. Było to zwykłe rozdroże dróg, które prowadziły m.in. do Choroszczy, Wasilkowa i Suraża. Właśnie tam, gdzie drogi się krzyżowały, mieszkańcy zaczęli budować swoje domy i warsztaty. Z czasem utworzył się plac, na którym toczyło się życie handlowe i religijne.
Już w XVI wieku stanął tu pierwszy drewniany kościół. Później pojawiły się kolejne świątynie. Przy rynku działała też karczma – miejsce spotkań, jedzenia i rozmów. Widać więc, że od początku był to punkt centralny dla całej osady.
Rynek Branickiego – barokowa wizytówka
W XVIII wieku Białystok przeżywał ogromny rozwój dzięki hetmanowi Janowi Klemensowi Branickiemu. To właśnie on nadał rynkowi obecny, barokowy kształt. Wtedy też wybudowano ratusz z wieżą zegarową – wcale nie był on siedzibą władz miejskich, ale halą targową, gdzie działały kupieckie kramy.
Branicki zadbał też o to, aby wokół rynku powstawały piękne, murowane kamienice. Wloty ulic ozdobiono reprezentacyjnymi budynkami – np. kamienicą „Pod Łosiem”. To był czas, kiedy Białystok z małej osady zmieniał się w eleganckie, barokowe miasto.
XIX wiek – plac targowy i fontanna
W XIX wieku Białystok stał się miastem przemysłowym. Rynek zmienił się w plac targowy – mieszkańcy mówili o nim “Plac Bazarny”. To tutaj kupowano warzywa, mięso, zboże, a nawet ubrania.
W 1892 roku pojawiła się na nim fontanna, a kilka lat później ozdobiono ją rzeźbą trzech młodzieńców. Do dziś mieszkańcy pamiętają jej wyjątkowy charakter. W tym czasie rozbudowano też stojący przy rynku kościół – to obecna Katedra Wniebowzięcia NMP, jedna z najważniejszych świątyń w mieście.
XX wiek – wojna i zniszczenia
Pierwsza połowa XX wieku była dla rynku bardzo trudna. Podczas II wojny światowej niemal całe śródmieście Białegostoku zostało zniszczone. Sam ratusz rozebrali w 1939 roku Sowieci – w jego miejscu miał stanąć pomnik Józefa Stalina.
W czasie okupacji niemieckiej rynek nosił nazwę Gross Markt (Wielki Rynek). Po wojnie trzeba było odbudowywać go niemal od zera. Architekci nie odtworzyli dokładnie dawnych kamienic, ale przywrócili symbol miasta – ratusz, w którym obecnie mieści się Muzeum Podlaskie.
Czytaj także: Co warto wiedzieć o Ratuszu w Białymstoku?
Rynek Kościuszki dziś
W latach 2007–2009 rynek przeszedł gruntowną rewitalizację. Zlikwidowano ruch samochodów, a plac zamieniono w elegancki deptak. Teraz jest to najważniejsze miejsce spotkań w Białymstoku.
Latem odbywają się tu koncerty, festiwale i jarmarki. W okresie świątecznym rynek zdobią iluminacje i stragany bożonarodzeniowe. Każdego dnia spacerują tu mieszkańcy i turyści, korzystając z kawiarni i restauracji.
Rynek Kościuszki jest wizytówką miasta – łączy historię z teraźniejszością i pokazuje, jak Białystok zmieniał się na przestrzeni wieków.